W polskich budynkach najczęściej spotkasz gaśnice proszkowe, śniegowe (CO2), pianowe oraz wodne mgłowe, a ich dobór zawsze zależy od klasy pożaru – A, B, C, D lub F. Użycie właściwego środka gaśniczego pozwala szybko opanować ogień i uniknąć dodatkowych szkód, na przykład porażenia prądem. W tym poradniku wyjaśniamy oznaczenia, zastosowanie i rozmieszczenie poszczególnych typów gaśnic.
Dobór środka gaśniczego do materiału, który płonie, decyduje o tym, czy ogień zostanie opanowany, czy zacznie się rozprzestrzeniać.
Jakie są podstawowe rodzaje gaśnic?
W praktyce dzieli się je przede wszystkim ze względu na środek gaśniczy. W sprzedaży dominują urządzenia proszkowe, śniegowe, pianowe i wodne, ale producenci oferują także specjalistyczne agregaty oraz urządzenia samogaszące. Każde z nich ma inne właściwości, dlatego przed zakupem warto sprawdzić etykietę i piktogramy klas pożarów. Porównanie podstawowych rozwiązań przedstawia się następująco:
| Typ gaśnicy | Środek gaśniczy | Skuteczne klasy pożarów | Typowe miejsca użycia |
| Proszkowa fosforanowa | Proszek fosforanowy | A, B, C | domy, biura, magazyny, samochody |
| Proszkowa węglanowa | Proszek węglanowy | B, C | zakłady przemysłowe, garaże |
| Śniegowa CO2 | Dwutlenek węgla | B, urządzenia pod napięciem | serwerownie, laboratoria, sklepy AGD RTV |
| Pianowa lub płynowa | Piana ze środka pianotwórczego i wody | A, B lub A, B, F | gastronomia, szkoły, domy |
| Wodna mgłowa | Woda demineralizowana | A, AF, urządzenia do 1000 V | przedszkola, biura, muzea |
Gaśnice proszkowe
To najczęściej wybierany typ w obiektach użyteczności publicznej i firmach. W wersji fosforanowej nadaje się do gaszenia ciał stałych, cieczy oraz gazów, a przy tym jest odporna na wilgoć i wstrząsy. Podczas rozpylania proszek potrafi jednak ograniczyć widoczność i podrażnić drogi oddechowe. Tego sprzętu nie stosuje się też do płonących tłuszczów kuchennych, bo silny strumień może rozrzucić gorący olej i poparzyć osobę gaszącą.
Warianty węglanowe sprawdzają się natomiast przy pożarach cieczy palnych i gazów, czyli klasach B i C. Małe modele o masie 1–2 kg najczęściej trafiają do samochodów osobowych, łodzi i na campingu. Większe, 4–12 kg, zabezpieczają biura, hale i magazyny.
Gaśnice śniegowe CO2
W tych urządzeniach środkiem gaśniczym jest skroplony dwutlenek węgla. Podczas użycia rozpręża się on i tworzy suchy lód, a temperatura na wylocie potrafi spaść do -78°C. Dzięki temu gaśnica śniegowa odcina dopływ tlenu i jednocześnie chłodzi powierzchnię, nie pozostawiając po sobie pyłu ani zabrudzeń. Z tego powodu często montuje się ją w serwerowniach, przy komputerach i innych wrażliwych urządzeniach elektrycznych.
Nie wolno jej stosować bezpośrednio na ludzi, ponieważ kontakt skóry z tak zimną substancją grozi poważnymi odmrożeniami. Warto też chronić zbiornik przed słońcem – w rozgrzanym otoczeniu ciśnienie CO2 może przekroczyć 200 bar.
Gaśnice pianowe i wodne
Gaśnice pianowe wytwarzają pianę, która odizolowuje palącą się powierzchnię od tlenu i zwilża materiał wodą. Modele płynowe bywają dodatkowo przeznaczone do gaszenia tłuszczów i olejów spożywczych, dlatego chętnie stosuje się je w kuchniach. Wodne mgłowe wykorzystują zdemineralizowaną wodę i specjalną dyszę, tworząc drobną mgłę. Są jednym z nielicznych rozwiązań, które można bezpiecznie skierować na palącą się odzież człowieka.
Część urządzeń wodnych mgłowych dopuszcza się do gaszenia instalacji pod napięciem do 1000 V, o ile producent wyraźnie zaznaczył taką możliwość na etykiecie.
Jak rozpoznawać klasy pożarów A, B, C, D i F?
Podstawą doboru sprzętu jest znajomość materiału, który może się zapalić. Norma EN 2 dzieli pożary na pięć głównych grup, a każda z nich ma inny symbol. Dawniej wyróżniano także klasę E dla urządzeń elektrycznych, ale obecnie informację o możliwości gaszenia pod napięciem umieszcza się na etykiecie jako dodatkowy komunikat.
Najważniejsze grupy pożarów to:
- klasa A – ciała stałe pochodzenia organicznego, np. drewno, papier, tkaniny,
- klasa B – ciecze palne i materiały topiące się, np. benzyna, oleje, farby,
- klasa C – gazy palne, np. propan, metan, wodór,
- klasa D – metale palne, np. magnez, sód, potas,
- klasa F – tłuszcze spożywcze i oleje kuchenne, np. w urządzeniach gastronomicznych.
Co oznaczają oznaczenia na etykiecie?
Każda gaśnica powinna mieć czytelną etykietę z symbolem literowym, masą środka i klasami pożarów. Skróty GP, GS, GW, GWM i GWG oznaczają odpowiednio gaśnicę proszkową, śniegową, pianową, wodną mgłową i gastronomiczną. Agregaty gaśnicze proszkowe i śniegowe mają natomiast symbole AP i AS.
Dodatkowe oznaczenie X mówi o tym, że gaz napędowy znajduje się w tym samym zbiorniku co środek gaśniczy, a litera Z wskazuje na osobny zbiornik z czynnikiem zasilającym. W gaśnicach typu X montowany jest manometr, którego wskazówka powinna znajdować się w zielonym polu. Typowe ciśnienie robocze wynosi zwykle 7–15 bar. Stare gaśnice typu Y, uruchamiane przez odwrócenie i uderzenie zbijakiem, są już wycofane z użytkowania.
Czym gasić urządzenia elektryczne pod napięciem?
Do gaszenia sprzętu pod napięciem najbezpieczniejsze są gaśnice śniegowe CO2 i proszkowe, jednak to dwutlenek węgla jest pierwszym wyborem w pomieszczeniach z elektroniką. CO2 nie przewodzi prądu, nie zostawia osadu i nie niszczy delikatnych podzespołów, dlatego stosuje się go w serwerowniach, laboratoriach i sklepach AGD RTV. Proszek również bywa skuteczny, ale jego drobiny potrafią wniknąć w układy elektroniczne i bywają trudne do usunięcia.
Do gaszenia komputerów, serwerów i maszyn precyzyjnych zawsze wybieraj gaśnicę CO2 – unikniesz zniszczeń spowodowanych proszkiem.
Zagrożenia przy gaszeniu pod napięciem
Woda i zwykła piana przewodzą prąd, dlatego nie wolno ich używać do urządzeń pozostających pod napięciem. Wyjątkiem są specjalne gaśnice wodne mgłowe, które zgodnie z instrukcją producenta mogą być dopuszczone do gaszenia instalacji do 1000 V. Przed użyciem zawsze sprawdź etykietę z zakresem napięcia, ponieważ formalna klasa E nie jest już odrębną grupą pożarów, a jedynie informacją dodatkową. W praktyce wiele osób nadal posługuje się tym określeniem, co nie zmienia zasady – liczy się zapis o bezpiecznym napięciu na korpusie urządzenia.
Jak dobrać gaśnicę do domu, biura i samochodu?
Uniwersalnym rozwiązaniem do domu i typowego biura jest gaśnica proszkowa z proszkiem fosforanowym, oznaczana jako ABC. Sprawdza się przy pożarach ciał stałych, cieczy i gazów, a jej kompaktowe modele o masie 1–2 kg można trzymać w szafce lub przedpokoju. W kuchni lepiej jednak postawić na gaśnicę płynową lub pianową z klasą F, ponieważ poradzi sobie z płonącym olejem bez ryzyka rozbryzgu.
Oprócz gaśnic w kuchni i przy stanowiskach spawalniczych przydaje się koc gaśniczy o wymiarach 1,4 m x 1,8 m, który odcina tlen i może posłużyć do stłumienia płomieni na człowieku.
Gaśnica do samochodu
W pojazdach osobowych i dostawczych najczęściej stosuje się małe gaśnice proszkowe o masie 1–2 kg. Taki sprzęt pomaga ugasić pożary paliwa, tapicerki czy instalacji. Przy pożarze w komorze silnika warto najpierw uchylić maskę tylko na kilka centymetrów, by ograniczyć dopływ powietrza. Regularne sprawdzanie ciśnienia w manometrze i terminu legalizacji to obowiązek kierowcy, bo zaniedbana gaśnica może nie zadziałać w krytycznym momencie.
Gaśnica do obiektu gastronomicznego
Restauracje i bary potrzebują sprzętu oznaczonego symbolem F do tłuszczów spożywczych. W takich miejscach sprawdzają się gaśnice płynowe i pianowe, które chłodzą palący się olej i tworzą na jego powierzchni warstwę uszczelniającą, zapobiegając ponownemu zapłonowi. W kuchniach zawodowych montuje się także urządzenia samogaszące, aktywowane automatycznie po przekroczeniu około 60°C.
Jak rozmieszczać gaśnice w budynku?
Obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej budynków określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 roku. Zgodnie z tymi przepisami jednostka masy środka gaśniczego 2 kg lub 3 dm3 przypada na każde 100 m2 powierzchni strefy pożarowej w obiektach o wyższych kategoriach zagrożenia ludzi oraz w strefach produkcyjno-magazynowych o gęstości obciążenia ogniowego powyżej 500 MJ/m2. Dla pozostałych stref ten sam przelicznik obejmuje każde 300 m2 powierzchni.
Odrębne wymagania dla baz paliw i stacji paliw płynnych zawiera rozporządzenie Ministra Gospodarki z 21 listopada 2005 roku. Tam z reguły pojawiają się większe agregaty gaśnicze, na przykład przewoźne jednostki proszkowe z 25 kg środka. Gaśnice przewoźne mają własny wózek i długi wąż, dzięki czemu jedna osoba może prowadzić akcję gaśniczą bez przerwy na szukanie kolejnego urządzenia.
Przeglądy i oznakowanie
Każda gaśnica używana w Polsce musi mieć dopuszczenie wydane przez CNBOP. Poza tym sprzęt wymaga okresowych przeglądów i konserwacji, a jego lokalizację oznacza się czerwonym znakiem fotoluminescencyjnym. W razie pożaru, który wymyka się spod kontroli, natychmiast zadzwoń pod numer 112 lub 998 – gaśnica to tylko pierwszy etap obrony, nie zastępuje straży pożarnej.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jakie typy gaśnic są najczęściej stosowane w polskich budynkach?
Najczęściej spotyka się gaśnice proszkowe, śniegowe (CO2), pianowe i wodne mgłowe. W sprzedaży są też specjalistyczne agregaty i urządzenia samogaszące.
Jak dobrać gaśnicę do klasy pożaru?
Dobór zależy od klasy pożaru (A, B, C, D, F) i informacji na etykiecie z piktogramami. Użycie właściwego środka zapobiega rozprzestrzenianiu się ognia i minimalizuje szkody.
Która gaśnica jest najlepsza do serwerowni i sprzętu elektronicznego?
Najlepszym wyborem jest gaśnica śniegowa CO2, ponieważ nie przewodzi prądu i nie pozostawia osadu. Proszkowa też działa, ale jej pył może uszkodzić delikatne układy.
Czy można używać gaśnicy śniegowej CO2 do gaszenia ludzi?
Nie, nie wolno stosować CO2 bezpośrednio na osoby, bo bardzo niska temperatura może spowodować poważne odmrożenia. Urządzenie także powinno być chronione przed przegrzaniem, gdyż ciśnienie zbiornika może wzrosnąć.
Jaką gaśnicę wybrać do kuchni i tłuszczów?
W kuchni lepiej użyć gaśnicy płynowej lub pianowej z oznaczeniem klasy F, która chłodzi i uszczelnia rozlane tłuszcze. To rozwiązanie zmniejsza ryzyko rozbryzgu gorącego oleju.
Czy można gasić urządzenia pod napięciem wodą mgłową?
Niektóre gaśnice wodne mgłowe są dopuszczone do gaszenia urządzeń do 1000 V, pod warunkiem że producent wyraźnie to zaznaczył na etykiecie. Zwykła woda i piana przewodzą prąd i nie nadają się do sprzętu pod napięciem.
Jakie oznaczenia znajdę na etykiecie gaśnicy i co one znaczą?
Etykieta zawiera symbol literowy klasy pożaru, masę środka oraz skróty typu GP, GS, GW, GWM i GWG określające rodzaj gaśnicy. Dodatkowe litery X i Z informują o rozmieszczeniu gazu napędowego względem zbiornika.
Jak rozmieszczać gaśnice w budynku według przepisów?
W obiektach o wyższym zagrożeniu przyjmuje się 2 kg środka na każde 100 m2 strefy pożarowej, a w pozostałych strefach ten sam przelicznik dotyczy 300 m2. Dla stacji paliw obowiązują odrębne przepisy i zwykle stosuje się większe agregaty.
